|
صحيح
البخاري Sahih-i Buhari |
Cizye |
ANA SAYFA
Kur’an Hadis Sözlük Biyografi
2. DEVLET BAŞKANININ HERHANGİ BİR YERİN LİDERİYLE YAPTIĞI
ANLAŞMA O YER HALKI İÇİN DE GEÇERLİ MİDİR?
حدثنا
سهل بن بكار:
حدثنا وهيب،
عن عمرو بن يحيى،
عن عباس
الساعدي، عن
أبي حميد
الساعدي قال:
غزونا
مع النبي صلى
الله عليه
وسلم تبوك،
وأهدى ملك
أيلة للنبي
صلى الله عليه
وسلم بغلة
بيضاء، وكساه
بردا، وكتب له
ببحرهم.
[-3161-] Ebu Humeyd es-Saidi r.a.'in şöyle dediği nakledilmiştir:
"Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem ile birlikte Tebuk savaşına katılmıştık.
Eyle hükümdarı Resul-i Ekrem Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e beyaz bir katır
hediye etti ve (Yemen yapımı) bir hırka giydirdi. Nebi Sallallahu Aleyhi ve
Sellem de ona bu cömertliğine karşı hükümdarı bulunduğu Eyle'nin güvende
olduğunu bildirir bir belge (emanname) yazdı."
AÇIKLAMA:
Aslında bu rivayet burada nakledilen kısmı ile başlıkta söz
konusu edilen meseleye tam anlamıyla bir açıklık getirmez. Zaten bu meselenin
hükmü bu hadisin başka yollarından anlaşılmaktadır. İmam Buhari de "Sahih"ini
yazarken naklettiği hadisin başka yollarına işaret eden bir metod takip eder.
Burada da aynı üslubu takip etmiştir. Nitekim İbn İshak "Siyer"inde
bu rivayeti şöyle nakleder: "Resulullah sallallahu aleyhi ve selle m
Tebuk'e vardığı zaman Eyle hükümdarı Buhne İbn Rü'be geldi ve Hz. Nebi
sallallahu aleyhi ve sellem ile anlaşarak cizye verdi. Resul-i Ekrem sallallahu
aleyhi ve sellem onun da bulunduğu mecliste bir güvence belgesi hazırladı:
"Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. Bu, Allah'tan ve Resulü Muhammed'ten
Buhne İbn Rü'be ile Eyle halkına verilmiş bir emandır."
İbn Battal şöyle demiştir: "Devlet başkanı herhangi bir
yerleşim biriminin hükümdarı / lideri ile anlaşma yaptığında bu anlaşma
kapsamına o yöre halkının da gireceği konusunda alimler icma etmişlerdir. Ancak
bunun tersinin söz konusu olduğu durumlar için farklı görüşler arz edilmiştir.
Buna göre devlet başkanı herhangi bir yerleşim biriminde yaşayanların bir
kısmına eman vermişse liderlerinin de bu kapsama girip girmeyeceği tartışma
konusudur. Alimlerin çoğunluğuna göre hükümdarın anlaşma kapsamına girebilmesi
için bu durumun açıkça belirtilmesi gerekir. El-Esbağ ve Sahnun ise şöyle
demişlerdir: "Böyle bir şeye ihtiyaç yoktur. Anlaşma sırasında sadece
yerleşim biriminin belirtilmesi yeterlidir. Çünkü devlet başkanı başkası için
eman alırken muhakkak kendisini de bu kapsama sokmak ister."
3. RESULULLAH'IN GÜVENCE VERDiĞi KiMSELERLE YAPILAN ANLAŞMALARA
BAĞLI KALINMASINI TAVSiYE ETMEK
Zimmet, ahit / sözleşme anlamına gelirken; il! de akrabalık
demektir.
حدثنا
آدم بن أبي
إياس: حدثنا
شعبة: حدثنا
أبو جمرة قال:
سمعت جويرية
بن قدامة
التميمي قال: سمعت
عمر بن الخطاب
رضي الله عنه:
قلنا:
أوصنا يا أمير
المؤمنين،
قال: أوصيكم
بذمة الله،
فإنه ذمة
نبيكم، ورزق
عيالكم.
[-3162-] Cüveyriye İbn Kudame et-Temımi'nin şöyle dediği nakledilmiştir:
"Hz. Ömer'i işittim. Biz Hz. Ömer'e: "Ey mu'minlerin emiri, bize
tavsiyede bulun" dedik. O da: "Ben size Allah'ın zimmetine / ahdine
bağlı kalmanızı tavsiye ederim. Çünkü bu ahit, Nebiinizin verdiği bir sözdür ve
siz bu sayede ailelerinizin geçimini sağlıyorsunuz."
AÇIKLAMA:
"Zimmet ahit / sözleşme anlamına gelirken ill (...),
akrabalık demektir" Bu açıklama Dahhak'a aittir. Nitekim Dahhak "Bir
mu'min hakkında ne ahit tanırlar ne de akraba olduğunu dikkate alırlar"
[Tevbe, 10] ayetinde geçen zimmet ve ill kelimelerini yukarıdaki gibi tefsir
etmiştir. Ebu Ubeyde ise "el-Mecaz" adlı eserde ili kelimesine ahit,
sözleşme ve yemin karşılığını vermiştir.
Hz. Ömer'in tavsiyesi Amr İbn Meymun rivayetinde şöyle geçmektedir:
"Ben Allah'ın ve Resulü'nün ahdine bağlı kalmanızı tavsiye ederim. Anlaşma
yaptığınız kimselere verdiğiniz sözleri yerine getirin, onları himaye etmek
maksadıyla savaşın ve güçlerinin yetmeyeceği vergiler yüklemeyin!"
Amr İbn Meymun'un naklettiği bu rivayet cizye alınacak gayri
müslimlere güçlerinin yetmeyeceği ağır vergiler yüklenemeyeceğini gösterir. Hz.
Ömer'in "siz bu sayede ailelerinizin geçimini sağlıyorsunuz" demesi
"onlardan alınan cizye ve haraç sayesinde geçiminizi sağlıyorsunuz"
anlamına gelir.
El-Mühelleb şöyle demiştir: "Bu rivayetten çıkarılan
dersler şunlardır:
1. Verilen söze bağlı kalmak gerekir.
2. Her türlü iş, sonunun nereye varacağı düşünülerek
yürütülmelidir.
3. İktisadı alanda gerekli düzenlemeleri yapmak ve kazanç
getiren yolları ıslah etmek ekonominin gelişmesini sağlar.