|
صحيح
البخاري Sahih-i Buhari |
Edeb |
ANA SAYFA
Kur’an Hadis Sözlük Biyografi
باب: لم يكن
النبي صلى
الله عليه
وسلم فاحشاً ولا
متفحشاً.
38. NEBİ S.A.V. ÖLÇÜYÜ KAÇIRAN BİRİSİ DE DEĞİLDİ, ÖLÇÜNÜN DIŞINA
ÇıKMAK İÇİN KENDiSİNİ ZORLAYAN BİRİSİ DE DEĞİLDİ
حدثنا حفص بن
عمر: حدثنا
شُعبة، عن
سليمان: سمعت
أبا وائل:
سمعت مسروقاً
قال: قال عبد
الله بن عمرو
(ح). وحدثنا
قتيبة: حدثنا
جرير، عن
الأعمش، عن
شقيق بن سلمة،
عن مسروق قال : دخلنا على
عبد الله بن
عمرو حين قدم
مع معاوية إلى
الكوفة، فذكر
رسول الله صلى
الله عليه وسلم،
فقال: لم يكن
فاحشاً ولا
متفحشاً،
وقال: قال
رسول الله صلى
الله عليه
وسلم: (إن من
أخيركم
أحسنكم خلقاً).
[-6029-] Mesruk'tan dedi ki: "Abdullah İbn Amr,
Muaviye ile Kufe'ye geldiğinde biz de Abdullah'ın huzuruna girdik. O Resulullah
Sallallahu Aleyhi ve Sellem'i zikrederek: Allah Rasulü, ölçüyü kaçıran birisi
de değildi, ölçünün dışına çıkmak için kendisini zorlayan birisi de değildi,
dedi. Ayrıca şunları ekledi: Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: Şüphesiz
aranızda ahlakı en güzelolanlarınız sizin en hayırlılarınızdandır,
buyurdu."
حدثنا محمد
بن سلام:
أخبرنا عبد
الوهاب، عن
أيوب، عن عبد
الله بن أبي
مليكة، عن
عائشة رضي
الله عنها:
أن
يهود أتوا
النبي صلى
الله عليه
وسلم فقالوا:
السام عليكم،
فقالت عائشة:
عليكم،
ولعنكم الله،
وغضب الله
عليكم. قال:
(مهلاً يا
عائشة، عليك
بالرفق،
وإياك والعنف
والفحش). قالت:
أو لم تسمع ما
قالوا؟ قال:
(أو لم تسمعي
ما قلت؟ رددت
عليهم،
فيستجاب لي
فيهم، ولا
يستجاب لهم في).
[-6030-] Aişe r.anha'dan rivayete göre; "Yahudiler, Nebi Sallallahu
Aleyhi ve Sellem'e gelerek: es-Samu aleykum dediler. Buna karşılık Aişe:
Aleykum (ölüm asıl üzerinize olsun), Allah sizi lanetlesin ve Allah size gazap
etsin, dedi.
Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem: Yavaş ol ey Aişe, yumuşak
davranmaya bak, şiddetten ve çirkinlikten de sakın, buyurdu.
Aişe: Söylediklerini duymadın mı, diye sordu. Allah Rasulü de: Ya
sen benim ne söylediğimi duymadın mı? Ben onlara karşılık verdim. Benim onlar
hakkında söylediğim şeyler kabulolunur ama onların benim için söyledikleri
kabul olunmaz, buyurdu."
حدثنا أصبغ
قال: أخبرني
ابن وهب:
أخبرنا أبو يحيى،
هو فليح بن
سليمان، عن
هلال بن
أسامة، عن أنس
بن مالك رضي
الله عنه قال:
لم
يكن النبي صلى
الله عليه
وسلم سباباً،
ولا فحاشاً،
ولا لعاناً،
كان يقول
لأحدنا عند المعتبة:
(ما له ترب
جبينه).
[-6031-] Enes İbn Malik r.a.'dan, dedi ki: "Nebi Sallallahu Aleyhi ve
Sellem çok söven, haddi aşan, çok lanet eden birisi değildi. Herhangi birimize
sitem ettiğinde: Ne oluyor ona, alnı toprağa değesice derdi."
Tekrar: 6046
حدثنا عمرو
بن عيسى:
حدثنا محمد بن
سواء: حدثنا
روح بن
القاسم، عن
محمد بن
المنكدر، عن
عروة، عن
عائشة:
أن
رجلاً استأذن
على النبي صلى
الله عليه
وسلم، فلما رآه
قال: (بئس أخو
العشيرة،
وبئس ابن
العشيرة). فلما
جلس تطلق
النبي صلى
الله عليه
وسلم في وجهه
وانبسط إليه،
فلما انطلق
الرجل قالت
عائشة: يا
رسول الله،
حين رأيت
الرجل قلت له
كذا وكذا، ثم
تطلقت في وجهه
وانبسطت
إليه؟ فقال
رسول الله صلى
الله عليه
وسلم: (يا
عائشة، متى
عهدتني
فحاشاً، إن شر
الناس عند
الله منزلة يوم
القيامة من
تركه الناس
اتقاء شره).
[-6032-] Aişe'den rivayete göre; "Bir adam Nebi Sallallahu Aleyhi ve
Sellem'in huzuruna girmek üzere izin istemişti. Allah Rasulü onu görünce: Bu,
aşiretin ne kötü kardeşidir, aşiretin ne kötü oğludur, buyurdu. Adam gelip
oturunca, Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem ona güler yüz gösterdi ve ona
yumuşak sözler söyleyip rahatlattı.
Adam ayrılıp gidince Aişe ona: Ey Allah'ın Rasulü, sen o adamı
görünce onun için şunları şunları söyledin. Daha sonra ise onu güler yüzle
karşıladın ve yumuşak sözler söyledin, dedi.
Buna karşılık Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: Ey Aişe, sen
benim ne zamandan beri çirkin davrandığımı biliyorsun? Şüphesiz kıyamet
gününde, Allah nezdinde konumu insanlar arasında en kötü olan kişi,
başkalarının, şerrinden korunmak için kendisini terk ettiği kimsedir,
buyurdu."
Tekrar: 6054 ve 6131
AÇIKLAMA:
"el-Mütefahhiş: Ölçünün dışına çıkmak için kendisini zorlayan
kimse." Kötülüğü işlemeye kasteden, bunu çok yapan ve bunun için kendisini
zorlayan kimse demektir.
"Ne oluyor ona! Alnı toprağa değesice." ed-Davudl dedi
ki: "Teribe cebinuhu: Alnı toprağa değesice" sözü, Arapların
söyleyegeldikleri bir sözdür. Alnı yere düşsün demektir. Bu da onların
"rağime enfuhu: burnu toprağa sürtünsün" sözlerine benzer, fakat
"alnı toprağa değesice" ifadesinin anlamı kastedilmemektedir. Aksine
bu da daha önce geçen "teribet yeminuke: sağ eli toprağa bulansın"
sözü ile ilgili açıklamalara benzer. Yani bu, dilde kullanılmakla birlikte
gerçek anlamı kastedilmeyen bir sözdür.
"Oturunca ona güler yüz gösterdi." el-Hattabi dedi ki:
Bu hadis-i şerif hem ilmi, hem de edebi bir arada ihtiva etmektedir. Nebi
Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in ümmeti hakkında isim belirterek söylediği ve
kendilerine izafe ettiği hoş olmayan hususlarda gıybet sayılacak bir taraf
yoktur. Gıybet, ancak ümmetin fertlerinin birbirleri hakkında söyledikleri
şeylerde sözkonusu olur. Bundan dolayı Nebiin görevi bu hususu beyan etmek,
bunu açıkça ifade edip insanlara o kimsenin gerçek yüzünü tanıtmaktır. Böyle
bir tutum ümmetine nasihat ve şefkat göstermek kabilindendir ama onun
tabiatında bulunan kerem ve ona verilmiş bulunan güzel ahlak sebebiyle bu
kişiye karşı güler yüz göstermiş, bu durumda olan kimselerin şerrinden korunmak
ve kötülüklerinden, gailelerinden kurtulmak için onları idare etmek hususunda,
ümmetinin de kendisine uyması için, o kimseye hoş olmayan bir şekilde karşılık
vermemiştir.
Derim ki: el-Hattabi'nin ifadelerinin zahirinden anlaşıldığına
göre bu, Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in özelliklerinden birisi olmalıdır.
Oysa durum böyle değildir. Aksine bir şahsın herhangi bir halini bilip
başkasının da onun dışa yansıyan güzel görünüşüne aldanarak, sakıncalı ve
tehlikeli herhangi bir hale düşeceğinden korkan herkesin, karşısındakine
nasihatta bulunmak maksadı ile o kişiden sakındırarak bildiği hususu bildirmesi
gerekir. Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in bir özelliği olarak görülmesi
mümkün olan ise, haline bakılarak aldanılması mümkün olan kimsenin gerçek
durumu, -daha önce onun haline aldanmış olan bir kimsenin Nebii haberdar
etmesine gerek kalmadan- açıklanır, Nebi de aldanması mümkün olan kimseye o
şerli kimsenin halini haber verir ve böylece, vaktiyle o kimseden kötülük
görmüş olan kimsenin, başkasının o kişinin şerrinden korunmasını sağlamak üzere
nasihat etmesine gerek kalmaz. Oysa Nebi olmayan kimseler böyle değildir. Nebi
olmayan bir kimsenin bir kişiyi yermesinin caiz olması, kendisine nasihat etmek
isteyen kimseden söz ya da fiil ile durumu tahkik etmesine bağlıdır.
Kurtubi der ki: Hadiste açıkça fasıklık eden yahut hayasızca
işler yapan ve buna benzer hüküm verirken haksızlık yapan, bid'ate davet edip
onun propagandasını yapan kimsenin gıybetinin yapılmasının caiz olduğu
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte böylelerinin şerlerinden sakınmak için onları
idare etmek de caizdir. Elverirki bu, Allah'ın dini hususunda onlara müdahale
derecesine götürmesin. Daha sonra Iyad'a uyarak şunları söylemektedir: Müdarat
ile müdahene arasındaki farka gelince: Müdarat (idare etmek), dünyanın yahut
dinin ya da her ikisinin birlikte hallerinin düzelmesi için dünyalığı feda
etmektir. Bu mubahtır, bazen müstehap dahi olabilir. Müdahene ise, dünya
halinin düzelmesi için dini olanı terk etmektir. Nebi Sallallahu Aleyhi ve
Sellem ise böyle bir kimseye dünyalık olarak onunla güzel geçimi, yumuşak
konuşmayı feda etmiş, bununla birlikte sözlü olarak da onu övmemiştir.
Dolayısıyla onun hakkında söyledikleri ile yaptıkları arasında çelişki
bulunmamıştır. Nebiin o kimse hakkında söyledikleri haktır. Ona yaptıkları ise
güzel bir şekilde geçinmektir.
İşte bu açıklama ile birlikte yüce Allah'a hamdolsun ki
açıklanması zor bir taraf kalmamaktadır.
İyad der ki: Uyeyne -doğrusunu en iyi bilen Allah'tır- henüz
daha Müslüman olmamıştı. Dolayısıyla onun hakkında söylenen sözler gıybet
olmazdı. Yahut Müslüman olmakla birlikte İslam'a girişi henüz samimi ve
katıksız değildi. Nebi s.a.v. onun iç dünyasını bilmeyen kimselerin ona
aldanmaması için bu hususa açıklık getirmek istemişti. Nitekim Uyeyne, Nebi Sallallahu Aleyhi ve
Sellem
hayatta iken de, onun vefatından sonra da imanının zayıflığına delilolacak
birtakım tutumlar sergilemişti. Bu durumda Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem 'in onu niteleyici
ifadeleri nübüvvetin alametleri arasında sayılır. İçeri girdikten sonra onunla
yumuşak sözle konuşmaya gelince, bu da onun kalbini ısındırmak için idi. Daha
sonra, az önce geçen açıklamaların bir benzerini zikretmektedir.
İşte bu hadis, karşıdakini idare etmek, kafirlerin, fasıkların
ve benzerlerinin gıybetini yapmanın caiz oluşu hakkında asli bir dayanaktır.
Doğrusunu en iyi bilen Allah'tır.