|
صحيح
البخاري Sahih-i Buhari |
Tefsir / DUHA SURESİ |
ANA SAYFA
Kur’an Hadis Sözlük Biyografi
وقال مجاهد:
{إذا سجى} /3/:
استوى، وقال
غيره: أظلم وسكن.
{عائلا} /8/: ذو
عيال.
Mücahid şöyle demiştir: إذا
سجى İza seca "dümdüz oldu"(Duha 2)
anlamına gelir. Bir başka müfessir ise şöyle demiştir: سجى Seca "karardı ve sükuna erdi," عائلا
aila (Duha 8) "kendisine muhtaç kimseler bulunan kişi" anlamına
gelir.
AÇiKLAMA : عائلا Aila (Duha 8) 'kendisine
muhtaç kimseler bulunan kişi' anlamına gelir," yorumu Ebu Ubeyde'ye
aittir. Ferra ise bu kelimeyi "fakir" olarak açıklamıştır. Abdullah'
İbn Mes'ud mushafında bu kelimenin ..........adima şeklinde olduğunu gördüm. Bu
ayetteki zenginlikten maksat, çok mal' sahibi yapmak değil, razı etmektir.
باب: قوله: {ما
ودعك ربك وما
قلى} /3/.
1. "EY RESULÜM! RABBİN SENİ TERK ETMEDi, SANA DARILMADI
DA,"(Duha 3) AYETİNİN TEFSİRİ
حدثنا أحمد
بن يونس:
حدثنا زهير:
حدثنا الأسود
بن قيس قال:
سمعت جندب بن
سفيان رضي
الله عنه قال:
اشتكى
رسول الله صلى
الله عليه وسلم،
فلم يقم
ليلتين أو
ثلاثا، فجاءت
امرأة فقالت:
يا محمد، إني
لأرجو أن يكون
شيطانك قد تركك،
لم أره قربك
منذ ليلتين أو
ثلاثا. فأنزل
الله عز وجل:
{والضحى
والليل إذا
سجى. ما ودعك ربك
وما قلى}.
[-4950-] Cündüb İbn Süfyan'ın şöyle söylediği rivayet edilmiştir:
Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem rahatsızlandı, iki veya üç gece ibadete
kalkamadı. Bu sırada bir kadın gelip:
"Ey Muhammed! Şeytanının seni terk ettiğini umuyorum. İki
veya üç gecedir yanına gelmediğini görüyorum," dedi. Bunun üzerine Allah Teala;
"Kuşluk vaktine ve sükuna erdiğinde
geceye yemin ederim ki, Ey Resulüm! Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da,
"(Duha 1-3) ayetlerini indirdi.
AÇIKLAMA:
İmam Buhari bu ayetlerin sebeb-i nüzulü olarak Cündüb'den
nakledilen rivayeti verdi. Bu rivayete göre, bu ayetlerin inmesinin nedeni Nebi
Sallallahu
Aleyhi ve Sellem'in rahatsızlığıdır. Salatu'l-leyl / Gece Namazı başlığı altında
ifade edildiği gibi Allah Resulü Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in bu
rahatsızlığının ne olduğu bize nakledilmemiştir. Onun rahatsızlığını parmağının
kanaması olarak açıklayanlar ise yanılmışlardır.
Daha yenilerde bu ayetin nüzül sebebi olarak Taberani'nin
"Mu'cem"inde senedinde bilinmeyen bir ravinin bulunduğu bir rivayet
gördüm. Bu rivayete göre ayetin iniş nedeni Nebi Sallallahu Aleyhi ve
Sellem
'in yatağının altında eniğin bulunmasıdır. Allah Resulü Sallallahu Aleyhi ve
Sellem bu eniği fark etmemiştir. Bundan dolayı Cebrail kendisine gelmemiştir.
Cebrail'in, yatağın altında enik bulunması sebebiyle gecikmesi
hikayesi meşhurdur. Ancak bu olayın ayetin sebebi nüzulü olması garib, hatta
şazdır, Buhari'deki bu rivayet ile reddedilir.
باب: قوله: {ما
ودعك ربك وما
قلى} /3/.
2. "EY RESULÜM! RABBİN SENİ TERK ETMEDİ, SANA DARILMADI DA,
"(Duha 3) AYETİNİN TEFSİRİ
تقرأ
بالتشديد
والتخفيف،
بمعنى واحد،
ما تركك ربك،
وقال ابن
عباس: ما تركك
وما أبغضك.
ودعك veddeake fiili şeddeli
ve şeddesiz olarak okunur. Her iki okuyuş da mana yönünden birdir ve
"Rabbin seni terk etmedi" anlamına gelir. İbn Abbas şöyle demiştir: ما ودعك Ma veddeake "seni terk etmedi, وما قلى vema kala "ve seni kızdırmadı" anlamına gelir.
حدثنا محمد
بن بشار:
حدثنا محمد بن
جعفر غندر: حدثنا
شعبة، عن
الأسود بن قيس
قال:
سمعت
جندبا البجلي:
قالت امرأة:
يا رسول الله،
ما أرى صاحبك
إلا أبطأك،
فنزلت: {ما
ودعك ربك وما
قلى}.
[-4951-] Cündüb el-Beceli'den rivayet edildiğine göre, bir kadın Rasulullah
Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e; "Ey Allah'ın elçisi! Öyle tahmin ediyorum
ki arkadaşın sana uğramakta gecikti" demiş. Bunun üzerine de:
"Ey Resulüm! Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da,
"(Duha 3) ayeti inmiştir.
AÇIKLAMA:
"Öyle tahmin ediyorum ki arkadaşın sana uğramakta
gecikti" sözünü Hz. Hatice söylemiş olabilir. Bir önceki rivayette ise
böyle bir ihtimal yoktur. Çünkü şu üç nedenden dolayı bu söz, Cehenneme odun
taşıyacak kadının sözü olabilir:
a) Şeytan lafzını kullanması.
b) Terk ifadesini kullanması.
c) Hz. Nebi'e "Muhammed" diye seslenmesi.
Bir öncekinin tersine bu rivayette ise kadın şu tabirleri
kullanmıştır:
a) Arkadaşın.
b) Gecikti.
c) Ey Allah'ın elçisi!
Kirmani bu iki rivayetteki sıga değişikliğinin ravilerin bir
tasarrufu olacağını belirtmiştir. Bu iddianın bir dayanağı vardır. Çünkü her
iki rivayet de aynı kaynaktan gelmektedir.
.......Ebtaeke "okumada seni yavaşlattı" anlamına
gelir. Meleğin Hz. Nebi'e vahiy okumada gecikmesi, onun da gelen vahyi okumada
gecikmesini gerektirir ..
Ahmed İbn Hanbel'in Muhammed İbn Ca'fer kanalıyla Şu'be'den
naklettiği rivayette bu ifade ........ebtae
anke'' sana gecikti" şeklinde geçmektedir.